Xôi ngũ sắc là món ăn truyền thống độc đáo của đồng bào dân tộc Tày, Dao thuộc khu vực miền núi phía bắc như Lào Cai, Mộc Châu, Hà Giang.... Xôi thường gồm các màu: đỏ, xanh, vàng, nâu, trắng. Người ta quan niệm rằng, xôi năm màu là tượng trưng cho ngũ hành trong trời đất: hỏa, mộc, kim, thổ, thủy. Ngoài ý nghĩa tâm linh thiêng liêng, trong mỗi cây lá, củ quả tạo nên màu sắc của đĩa xôi 5 màu đều là những loại cây dược liệu, rất tốt cho sức khỏe người sử dụng. Tùy thuộc vào mỗi loại nguyên liệu và công thức pha chế của từng vùng sẽ cho ra 5 màu sắc khác nhau và ý nghĩa biểu trưng riêng.
Đặc sản xôi ngũ sắc Mộc Châu.
Để làm được 1 đĩa xôi có đủ 5 màu sắc bắt mắt người ta phải trải qua nhiều công đoạn chế biến rất cầu kỳ. Bước đầu tiên là việc lựa chọn nguyên liệu nấu xôi. Nguyên liệu làm xôi ngũ sắc gồm: gạo nếp thơm dẻo, hạt gạo đều không lẫn tẻ, trộn với các loại lá cây rừng để nhuộm màu.
Tạo các màu trong cách nấu xôi ngũ sắc thơm ngon
Theo công thức nấu xôi của người Tày, quy trình nấu xôi ngũ sắc thường tiến hành như sau: Trước khi nhuộm màu xôi, gạo nếp vo sạch đem ngâm trong nước khoảng 8 giờ để hạt gạo có độ nở vừa phải. Gạo được chia thành 5 phần, mỗi phần ứng với một màu: xôi màu đỏ, dùng lá (co khảu) luộc kỹ, chắt lấy nước để nguội, rồi trộn đều lên với gạo, ủ trong khoảng một giờ. Khi hạt gạo đã chuyển sang màu đỏ, mang gạo đi đồ xôi, khi xôi chín sẽ có màu đỏ tươi hấp dẫn. Tương tự, xôi đỏ nhạt và xôi vàng cũng làm từ lá (co khảu), nhưng cách pha chế và thời gian ủ có khác đôi chút. Xôi tím và xôi nâu thì được làm từ cây (khảu đen). Trước khi giã nhỏ, lá được hơ qua lửa cho héo, đem trộn với tro của quả núc nác, lọc lấy nước rồi trộn cùng gạo nếp, khi đồ xôi chín có màu tím, đồ lâu hơn xôi sẽ có màu nâu...
Nên đồ riêng từng phần gạo màu khác nhau để giữ được màu đẹp, không bị lẫn.
Người Dao lại thiết kế chõ đồ xôi ngũ sắc riêng, trong chõ có năm vách ngăn năm màu. Gạo sau khi ngâm, nhuộm màu, được đổ vào năm vách tương ứng trong chõ và đồ trên bếp lửa . Khi lấy xôi trong nồi, xếp ra đĩa người ta cũng tuân theo quy tắc nhất định. Trong đĩa xôi ngũ sắc màu trắng được, đặt ở giữa tượng trưng cho sự hội tụ tinh túy của đất trời. Bốn màu sẽ đặt xung quanh tượng trưng cho bốn phương của trời đất; bốn mùa của tự nhiên: Xuân - Hạ - Thu - Đông. Nếu xôi nhà ai pha chế màu chuẩn, đẹp thì được xem là người khéo tay, làm ăn phát đạt.
Món xôi ngũ sắc được bày biện đẹp mắt
Người ta làm xôi ngũ sắc trong các dịp cúng cơm mới mừng vụ mùa kết thúc, báo vụ mùa năm vừa qua, báo cáo trời đất về mùa màng năm cũ, đồng thời mời ông bà về ăn bát cơm thưởng thức hạt gạo đầu mùa và cầu trời trời đất thái bình, mưa gió thuận hòa để sang năm lại đón những mùa mang bội thu mới.
Xôi ngũ sắc - Biểu tượng văn hóa đồng bào các dân tộc miền núi
Đúc kết từ kinh nghiệm lâu đời qua nhiều thế hệ, xôi ngũ sắc đã trở thành biểu tượng văn hóa truyền thồng của đồng bào các dân tộc miền núi. Hương vị thơm ngon, béo ngậy cùng với những màu sắc hấp dẫn trong đĩa xôi thể hiện tấm lòng hiếu khách chân thành, chứa đựng biết bao mồ hôi và công sức của gia chủ, và thể hiện những ước mơ về hạnh phúc, cuộc sống no đủ, mong ước mưa thuận gió hòa để mùa màng tốt tươi.
Có dịp đặt chân đến với Mộc Châu và thưởng thức món quà quê dân giã mà bắt mắt trong phiên chợ của người Dao với hương thơm đặc trưng không thể lẫn với bất cứ loại xôi nào sẽ khiến thực khách có những trải nghiệm thật sự ân tượng.
Nguồn: dulichtandao.com
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét